Schrijfdebuut oud-student UM
Oude liefde roest niet
Stella van der Sterre is nog een puber als ze haar jeugdliefde Sel tegen het lijf loopt. Hij is een vrijbuiter, een late hippie met ongekamd blond haar, het stuk van de middelbare school. Hij geeft haar de warmte die ze thuis ontbeert, als enig kind van ouders die moesten trouwen en haar dat steeds nadragen. Ze gaan uiteindelijk samenwonen, maar als ze ontdekt dat hij vreemdgaat met haar beste vriendin breekt ze definitief met hem.
Ongeveer twintig jaar na de eerste zoen, ze is in middels moeder van drie kleine kinderen en gelukkig getrouwd met Kars, ontdekt Stella per toeval dat Sel een tijd eerder is overleden. Ze is er totaal kapot van en vraagt zich af waarom niemand haar heeft gewaarschuwd dat hij ziek was? Waarom is ze niet uitgenodigd aan zijn sterfbed? Waaraan is hij overleden? Had hij een partner? Ze gaat op zoek naar antwoorden.
De korte samenvatting van Harthonger, de debuutroman van de oud-student cultuurwetenschappen, Anne Keijzer, klinkt als een damesroman. En ook de titel en cover geven die indruk, maar Harthonger ontstijgt het gemiddelde niveau van dat soort boeken. Het predicaat literatuur voert echter te ver. Nog los van de lelijke, platte zinnen (“Deze man veroorzaakt gillende hormonen bij iedere vrouw”, “Een rivier van verdriet stroomt uit haar ogen”) valt er weinig tussen de regels door te lezen en blijven veel karakters eendimensionaal. Stella’s vader is en blijft een botte boer die masturbeert voor de tv en de nieuwe vriend van Stella vraagt of hij wel zin heeft in zijn dochter die hij beschouwt als een “afgelikte boterham”. Haar moeder wordt omschreven als een emotieloze, koude vrouw genoemd, om niettemin drie pagina’s verder totaal over de rooie te gaan als haar tienerdochter niet aan de pil wil.
Niet altijd geloofwaardig dus, maar toch is Harthonger een boek dat niet snel na een paar pagina’s terzijde zal worden geschoven. De opbouw is geraffineerd: korte hoofdstukjes over vroeger (puberteit en studententijd) en nu wisselen elkaar af, vaak eindigend met een cliffhanger. Het verleidt de lezer, nieuwsgierig gemaakt naar datgene wat er vroeger tussen de twee is gebeurd. (Riki Janssen)
(Harthonger, leven en dood van een liefde, Anne Keijzer. Het boek (17,90 euro) wordt op zaterdag 6 juni om 17.00 uur in boekhandel De Tribune gepresenteerd. www.gopher.nl)
Politicologe TU Delft schrijft debuutroman
Congresseks, te veel drank en niet getalenteerd
Natuurlijk, ze zijn er: de integere, ernstige, briljante wetenschappers die hun leven opofferen voor de ontdekking van dat ene gen of voor de uitwerking van die ene theorie. Maar er lopen minstens evenveel mindere goden rond, die helemaal niets ontdekken maar de resultaten van hun promotieonderzoek eindeloos recyclen, die al lang niet meer geloven in een publicatie in Science maar nog slechts gespitst zijn op hun carrière.
Dit is het decor waartegen Mea zich afspeelt, de debuutroman van Willemijn Dicke (1970), zelf bestuurskundige aan de TU Delft. Ze verwierf al enige bekendheid met ‘Louterlog’, een weblog over haar werk en gezinsleven. NS-blad Rails prees het als een van de vijf beste Nederlandse ‘literaire weblogs’ – wat dat ook moge inhouden.
Mea - de vijftig gepasseerd - is niet bijster getalenteerd en vraagt zich af “waarom die middelmatige eikels wel hoogleraar zijn en zij niet”. Mea heeft regelmatig ‘congresseks’ en drinkt te veel. Dat doet ze onder anderen met een bevriende hoogleraar in Maastricht. Op een dag lijkt haar leven een wending te nemen: ze ontvangt een wetenschappelijke prijs (de zogenoemde Alida Brouwerprijs, al gauw de Aldi-prijs geheten), die haar in staat stelt om een half jaar onderzoek te doen in het academische hooggebergte van Berkeley. Er is één probleem: haar dochter is ernstig ziek en wacht op een zware operatie.
Dit is het verhaal en meer is er ook niet. Het is grappig, herkenbaar, soepel geschreven, maar enige diepte ontbreekt. Wie op zoek is naar verstrooiing, op adem wil komen van een jaar vol intriges en gesteggel in de vakgroep, neme het boek mee op vakantie. (Maurice Timmermans)
“Boekhandels hebben het altijd moeilijk gehad in Maastricht. Er is nooit ruimte geweest voor meer dan twee.” Zegt Wiel Kusters, dichter/schrijver en hoogleraar bij de faculteit cultuur- en maatschappijwetenschappen.
‘Maastricht boekenstad’. Een nogal pretentieuze benaming als we de stelling van Kusters in aanmerking nemen, maar goed, het kan nooit kwaad om het boek te promoten en dat is waar het allemaal om te doen is. Over welke twee boekhandels heeft Kusters het? Dat zijn, in zijn volgorde, De Tribune in de Kapoenstraat en Selexyz Dominicanen aan het pleintje bij de Helmstraat. Niet dat dit de enige plaatsen zijn waar boeken worden verkocht. Er zijn de antiquariaten, er is een esoterische boekwinkel, er zijn de grootwinkelbedrijven met een boekenafdeling zoals de Bijenkorf. En die doen, samen met de openbare bibliotheek in het Centre Céramique, allemaal mee aan ‘Maastricht boekenstad’.
Goed, twee ‘echte’ boekhandels dus, een situatie die tot ongeveer drie jaar geleden vrij stabiel was. Tegenover De Tribune, met hoofdzakelijk literatuur - waaronder poëzie -, kunst en architectuur, filosofie en geschiedenis, stond de boekhandel in de Nieuwstraat die onder verschillende eigenaren en benamingen (Plantage, Bergmans, Standaard) een algemeen assortiment voerde, van literatuur tot studieboeken en kook-, reis- en tuinlectuur. Men zat elkaar niet in de weg, “qua klanten was er een goede verdeling”, zegt eigenaar Robert-Jan Wesly (58) van De Tribune. “En”, vervolgt hij, “op die locatie hadden ze geen grote aantrekkingskracht op het publiek. Dat veranderde toen ze opgingen in Selexyz. Die brachten wat bijzonders.”
De mooiste
En bijzonder was en is het. In de centraal gelegen Dominicanerkerk, een zoals vele kerken langzaam verloederend stuk erfgoed waar malle slangententoonstellingen werden gehouden of fietsen werden gestald, verrees nu een fancy boekhandel met achterin een koffiecorner, terwijl het middenschip geheel in beslag wordt genomen door een vrijstaand ijzeren bouwwerk met meerdere verdiepingen: een gigantische inloopboekenkast. Eind 2006 gingen de deuren open, ongeveer een jaar later werd de boekhandel door de gerenommeerde Britse krant The Guardian uitgeroepen tot de mooiste ter wereld, net vóór een zaak in Buenos Aires. Selexyz-manager Ton Harmes (58) glimt nog steeds van trots als hij de epitheta zachtjes herhaalt: a bookshop made in heaven, en: the fairest bookshop in the world. In het Engels klinkt het nog weer net even mooier. Dat de betrokken journalist pas nà zijn gepubliceerde oordeel daadwerkelijk het pand in ogenschouw nam mag de pret niet drukken. Harmes: “Bij die gelegenheid zei hij dat hij de juiste keuze had gemaakt.”
Toch werden hier en daar wat kanttekeningen geplaatst bij de ‘mooiste boekwinkel’. Wiel Kusters: “Ik werd in die dagen een keer opgebeld door iemand van Radio 1, Met het oog op morgen; wat ik ervan vond. Ik heb gezegd dat ik er niet zoveel aan had, aan zo’n oordeel, en dat ik klant was bij de bèste boekhandel.”
Want inderdaad, in 2004 was De Tribune door Vrij Nederland uitgeroepen tot een der drie beste boekwinkels van Nederland, samen met het Amsterdamse Athenaeum en het Rotterdamse Donner. Alle drie kregen ze vijf sterren, en dat stond voor ‘zéér zéér goed’. Uit het juryrapport: “Bij binnenkomst in deze boekhandel weet je eigenlijk al dat het goed zit. De eerste twee kasten aan de rechterhand staan bomvol met poëzie. De overige zeventien (!) kasten aan die kant zijn gevuld met literatuur. De sortering is ronduit compleet te noemen.”
De enige werkelijke kritiek betrof “de wat stoffige en sfeerloze inrichting (…), maar voor de echte boekenliefhebber is dat geen ernstig bezwaar”.
Wesly: “Het jammere is dat wij met het oordeel ‘beste boekwinkel’ nauwelijks enige publiciteit hebben gekregen. Over Selexyz als mooiste boekhandel stonden de kranten vol.”
Spotlust
Toch, terwijl het publiek massaal naar de Dominicanerkerk stroomde om dit achtste wereldwonder met eigen ogen te aanschouwen (nog steeds, mensen nemen er zelfs foto’s van het interieur), werkte de pluim van The Guardian in bepaalde, noem het meer intellectuele kringen alleen maar spotlust op. Begin vorig jaar beschreef cultuurwetenschapper Bernike Pasveer in een hilarische column in Observant haar pogingen om bij Selexyz een bepaald boek te pakken te krijgen, waarbij ze stuitte op een wereld van onbegrip en erger, onkunde. De dienstdoende medewerker ontkende zelfs dat er stukken in de boekenbijlagen van de grote kranten waren verschenen. De winkel werd in de column meteen maar omgedoopt in Dyslectisch. Pasveer nu: “Begrijp me goed, ik heb niets tegen de keten Selexyz, in Utrecht of Groningen hebben ze uitstekende winkels, maar hier is het tamelijk abominabel, zeker voor een stad met een universiteit. Hetzelfde boek ben ik bij De Tribune gaan vragen, daar kenden ze het, het was al besteld.”
Het is een geluid dat vaker klinkt: bij Selexyz hebben ze veel, maar ook heel veel niet. Pasveer: “Bij de buitenlandse literatuur hebben ze bij wijze van spreken per letter van het alfabet precies één auteur.”
Selexyzmanager Ton Harmes hoort het allemaal aan. Ook het eigen voorbeeld van de verslaggever die het – wellicht gedateerde - verhaal van Pasveer vorige week nog eens naspeelde. Uit het leven gegrepen: een klant bij De Tribune informeerde naar “een boek over wiskunde, iets over de geschiedenis geloof ik, er stond een maandje geleden een recensie in de Volkskrant”. Wesly dacht een volle minuut na, opperde daarna dat het wel eens om die en die uitgever zou kunnen gaan, zocht op de computer, vond de juiste titel, liep naar achteren en kwam met het boek in de hand terug. Dezelfde vraag bij Selexyz, een dag later, leverde twee doorverwijzingen naar andere balies op; bij de laatste zocht een vriendelijke mevrouw in de kast en in de computer, maar zonder resultaat. Zelfs niet toen een tipje van de sluier werd opgelicht door een woord uit de titel prijs te geven.
Harmes: “Tja, dat kan gebeuren. Wij hebben een team van veertig mensen. En, gezien het type boekhandel dat we zijn, mag je dan verwachten dat je het juiste antwoord krijgt? Er verschijnt heel veel. Mensen zeggen: ‘Gisteren was er dit en dat bij Pauw & Witteman’, maar dan was het bij Knevel en al een maand geleden. Ik weet niet welke boeken bij welk tv-programma zijn geweest, en het is de vraag of mijn medewerkers dat moeten weten.”
En de collectie? “Dat we niet alles in huis hebben heeft te maken met ons concept. Onze omloop moet snel gaan, we hebben geen ruimte om alles van pakweg Voskuil in voorraad te hebben. Ik wil boeken niet langer dan drie jaar op de plank hebben, tenzij ze blijven verkopen natuurlijk.”
Toch wil hij wel toegeven dat de kwaliteit van het personeel een bron van zorg is, of in ieder geval is geweest. “We hadden een slag te maken, Selexyz omvat de oude ‘algemene’ Standaardboekhandel, en de Academische Boekhandel. Die mensen hebben de expertise niet altijd, die bouwen ze hier op, daar werken we aan. De boekenbijlagen? Die liggen hier, die lezen ze. Maar een Robert-Jan Wesly van De Tribune heeft een bibliotheek in zijn hoofd, een database, dat hebben onze mensen niet. Bij nieuwe medewerkers letten we erop dat ze affiniteit met het vakgebied hebben, èn klantvriendelijk zijn èn geïnteresseerd in cijfers. Want er moeten natuurlijk wel boeken verkocht worden. Je zult hier, een voorbeeld, niet veel over filosofie vinden. Aan de UM is filosofie niet groot, dus als ik hier meer kasten neerzet, verkoop ik het dan?”
Het is een kwestie van keuzes, voegt hij nog toe, “en dat doet Wesly ook. Die verkoopt geen thrillers, om maar iets te noemen.”
Bestsellers
Wesly verkoopt inderdaad nauwelijks thrillers. Maar hij wil wèl graag, naast de gedichtenbundels en filosofische traktaten, ook de bestsellers verkopen, want daar drijf je als boekhandel voor een deel op. En met de komst van Selexyz is precies daar enigszins de klad in gekomen. Wesly: “Wij hebben de trouwe klanten die altijd blijven komen, en mensen die binnenlopen. Maar de nieuwe Selexyz ligt mooi centraal, iedereen loopt er langs, ze trekken veel mensen die dan niet meer bij ons komen. Die kopen de bestseller daar en komen eventueel later bij ons voor een eerder boek van die auteur. Maar zijn bestseller verkopen we dan niet meer.”
Het was, zegt hij, geen enkel probleem geweest als Selexyz zijn poorten pal naast De Tribune had geopend. “Wat je er niet vindt, dat hebben wij welMaar de afstand blijkt te groot, of mensen weten het niet.”
Waar Selexyz prima lijkt te draaien, heeft De Tribune dus problemen. Wesly: “Het is geen alarmverhaal, niet De laatste dagen van Pompeï of zoiets, verre van dat, maar feit is dat onze omzet met 15 à 20 procent is gedaald. In het begin ontkende ik het nog, als mensen vroegen of we last hadden van die nieuwe boekhandel in de kerk, maar het is wel zo. Plus die andere grote factor, het vertrek van de cultuurwetenschappers, onze buren, een jaar of vier geleden. Zowel studenten of medewerkers kwamen hier vaak neuzen, dat is veel minder geworden. De School of Governance die nu in dat gebouw zit, levert ons niet veel klanten op. En dan heb ik het nog niet over de economische crisis, die raakt ook het boekenvak.”
Toch maar eens navragen bij die ontrouwe cultuurwetenschappers. Historicus Geert Somsen: “Ik kom nog bij De Tribune, maar ik moet eerlijk bekennen dat ik ook wel naar Selexyz ga. Ze liggen op de route.”
Zijn collega-historicus Joop de Jong: “Ik kom even vaak bij De Tribune als vroeger, en naar Selexyz ga ik als ik kaarten of reisboeken nodig heb, want Robert-Jan heeft die niet. En als ik er andere interessante boeken zie koop ik ze vervolgens bij De Tribune. Selexyz is geen slechte boekhandel, De Tribune is alleen een hele goeie. En ik vind dat die gesteund moet worden”
Karin Bijsterveld, hoogleraar wetenschap, technologie en moderne cultuur: “Bijna alle wetenschappelijke literatuur bestel ik via De Tribune. Ook als ik cadeautjes nodig heb ga ik naar Robert-Jan, zeker als het voor een collega is want dan weet hij wat de andere collega’s al hebben gekocht, maar romans koop ik bij Selexyz. Het is vlakbij, ik vind het er gezellig, spreek er wel eens af met vriendinnen, in de koffiecorner. Voor de kinderboeken kom ik er trouwens ook. Non-fictie niet, bij de balie zijn ze heel slecht op de hoogte, en dan verstaan ze de naam weer niet of ze weten de titel niet; het gaat altijd mis.”
Bladmuziek
De Tribune, zo kondigt Wesly aan, gaat zich inspannen “om terrein terug te winnen. Dat zijn we verplicht, anders moeten we ofwel in de kosten gaan snijden, en dat is vooral personeel, of in de collectie. Dat wil je allebei niet.”
Hij is al begonnen met het upgraden van zijn nogal primitieve website, en daarna gaan ze de boer op. Hoe is nog niet duidelijk. Wel wil hij kwijt dat ook de internetadepten, de Bol.com-klanten bijvoorbeeld, bij hem terecht kunnen: “Vaak hebben we zo’n boek in voorraad en anders kunnen we het even snel en voor dezelfde prijs als Bol leveren. Het gaat om dezelfde leveranciers tenslotte. En we sturen het desgewenst thuis.”
De cultuurwetenschappers hebben ook nog wel een paar suggesties. Bernike Pasveer: “Waarom gaat hij geen bladmuziek verkopen? Het is absurd, er is hier een conservatorium en je moet naar Amsterdam voor je muziek.”
Wiel Kusters, hoogleraar letteren en kunst: “Misschien zou de universiteitsbibliotheek een handreiking kunnen doen. Die bestellen nu alles via Selexyz, maar het is toch in ieders belang dat een boekhandel als De Tribune blijft bestaan?”