De samenwerking met China – Dijkgraaf mikt aanvankelijk op honderd promovendi – is dus slechts het begin. Toplanden hebben gemiddeld elf onderzoekers per duizend werknemers, terwijl Nederland volgens het Innovatieplatform op zes blijft steken. Er zouden “chronische vacatures” voor promovendi zijn.
Wat zijn chronische vacatures?
“Daarmee bedoelen we de promotieplaatsen waarvoor het veel tijd en moeite kost om goede kandidaten te krijgen. Ze worden uiteindelijk wel allemaal vervuld, hoor.”
Wat is dan het probleem?
“Onderzoeksinstellingen willen het liefst de best mogelijke kandidaat. In sommige opleidingen is de keuze zo klein, dat die er niet altijd tussen zit. Er is bijvoorbeeld een flink tekort in de ingenieursopleidingen. Maar in China studeren jaarlijks vier miljoen studenten af, waarvan de helft op het terrein van bèta en techniek. We willen onze zichtbaarheid vergroten, zodat de beste Chinezen ook naar Nederland komen. Nu willen ze allemaal naar Harvard en Princeton.”
Heeft het zin om Chinezen hierheen te halen als ze na hun promotie snel weer vertrekken? Kun je dan niet beter een Nederlandse student kiezen die hier in elk geval blijft?
“Er is altijd een spanning tussen de keuze voor een Nederlandse promovendus of de beste promovendus. Idealiter vallen die samen, maar niet altijd. Het is voor een kennisland van belang de beste mensen te vinden en soms moeten die uit het buitenland komen.
Overigens vertrekken lang niet alle gepromoveerde buitenlanders weer, want het bedrijfsleven biedt hun graag een baan. Neem de microchipindustrie. Die heeft behoefte aan zelfstandige onderzoekers die de Nederlandse bedrijfscultuur kennen. Momenteel ligt dat misschien anders, maar wie nu gaat promoveren, is over vier à vijf jaar klaar en dan zijn het hopelijk weer andere tijden.
Promovendi blijven ook vaker dan bijvoorbeeld postdocs, want een promotie schept een band. Wie gepromoveerd is in Finland en als postdoc voor twee jaar hierheen komt, zal sneller weer naar Finland terugkeren dan een promovendus die hier is opgeleid. In die zin heeft het ook meer zin om te investeren in promovendi dan in postdocs.”
Er zijn minder studenten in de exacte vakken, maar betekent dat ook dat er minder goede studenten zijn? Misschien blijven de meest fanatieke over.
“We vinden inderdaad altijd wel weer die paar briljante studenten. In mijn eigen vakgebied (theoretische deeltjesfysica; red.) in elk geval wel. Maar in de breedte wordt het toch minder.”
Levert de samenwerking met Chinese instellingen ook promovendi op voor alfa- en gammawetenschappen? Gaan Chinezen hier op Confucius promoveren?
“We moeten zeker de volle breedte van de Nederlandse wetenschap in China laten zien en het zou niet vreemd zijn als een Chinees in Nederland een alfa- of gammaonderwerp komt onderzoeken. In die sectoren zijn de tekorten kleiner, maar aan de beste instellingen komen altijd mensen van over de hele wereld onderzoek doen. Niet alleen in de bètavakgebieden, maar ook bijvoorbeeld in de geschiedwetenschap.”
De sectoren natuurwetenschap en techniek hebben de meeste promovendi, terwijl bijvoorbeeld gedrag & maatschappij meer universitair docenten heeft. Zou het niet zinnig zijn om wat meer UD-posities te scheppen in plaats van extra promotieplaatsen?
“In Nederland is de categorie promovendi aanzienlijk ondervertegenwoordigd. Juist promovendi zijn een cruciale schakel in het onderzoek. Natuurlijk is er ook behoefte aan doorstroom, via postdocs en vaste plaatsen. Maar het Innovatieplatform heeft besloten te beginnen met de promovendi, ook omdat opleiding en onderzoek daarin zo mooi samenkomen. Het is van cruciaal belang dat we meer onderzoekers voor Nederland opleiden.”