Jan van de Poel, hoogleraar risk management
“Er broedde al maanden iets. Sinds de april-uitzendingen van Radar en Nova over de te hoge leningen en te dure koopsompolissen van DSB wist ik: dit gaat niet goed. De run op de bank, georganiseerd door Lakeman van Hypotheekleed die spaarders opriep hun geld bij DSB weg te halen, heb ik niet zien aankomen. Dat was de doodsteek. Het is een staaltje van roofzucht, erger dan gierigheid of hebzucht. De schade die Lakeman nu toebrengt aan klanten is groter dan de schade die hij probeerde te verhalen. Zijn actie moet door een rechter getoetst worden, zo’n oproep kan geen enkele bank aan.
“De grootste slachtoffers zijn de mensen met meer dan honderdduizend euro op hun spaarrekening. Dat zijn echt geen rijke stinkerds. Je zal maar ondernemer zijn die net zijn winkel heeft verkocht en twee weken geleden drie ton bij DSB onderbracht om zijn pensioen zeker te stellen. Die is alles kwijt. Voor de linkse partijen is dat reden om hoera, hoera te roepen. Maar dit klopt niet, die mensen wordt groot onrecht aangedaan, zij trekken aan het kortste eind.”
De oorzaak? “Er heerst op dit moment een financiële psychose. Elke bank kan dit overkomen, ze zijn allemaal kwetsbaar, behalve de Rabobank, dat is een van de beste banken van de wereld. Het is de enige bank in de verre omstreken die geen problemen heeft. Minister Bos had al lang eens moeten zeggen: pech dat die en die bank omvalt, maar we hebben ook een wereldkampioen in onze gelederen: de Rabobank. Maar dat zegt hij natuurlijk niet omdat die bank gerund wordt door plattelanders. Die stemmen niet op zijn partij, die stemmen op het CDA.” Maar de financiële psychose is niet de enige oorzaak: “DSB heeft mensen getild, vooral mensen die arm en dom zijn en hard geld nodig hadden. Die hebben zich nu verenigd en zijn in opstand gekomen. Let wel: Scheringa is niet de enige die veel te hoge provisies opstreek, dat is al lang bekend. De hele verzekeringswereld zouden we moeten doorlichten. Dat is een taak van de Autoriteit Financiële Markten.”
Had die niet veel eerder in actie moeten komen? “Ja, ook al bestaat de AFM nog maar net. Ze had de afgelopen maanden, toen de commotie losbarstte, meteen met het onderzoek kunnen beginnen.”
Who’s next? Van de Poel grinnikt: “Alles wat om moest vallen, is gevallen. De rest wordt in stand gehouden door de staat. Alleen de Rabo staat op eigen benen.”
Stefanie Kleimeier, universitair hoofddocent financiering
Toen ze op tv zag dat Lakeman DSB-klanten opriep om hun geld weg te halen, dacht Stefanie Kleimeier: hoe durft-ie dat te doen? “Daarmee sticht je verwarring onder klanten, al was het maar omdat Lakeman niet alle benodigde informatie gaf. En je brengt een bank in grote problemen omdat die zich nauwelijks kon verdedigen tegen zo’n oproep, zelfs als zo’n bank gezond is.”
Kleimeier kent niet alle ins and outs, ze houdt zich voornamelijk bezig met de financiële wereld op Europees niveau. Wel kent ze de werkvloer. In de jaren tachtig heeft ze bij de Duitse Commerzbank gewerkt als loan officer. “Maar toen ging het er heel anders aan toe. Er waren nog maar weinig particulieren die iets met aandelen deden. Dat kwam pas in de jaren negentig op gang.”
Wat haar opvalt is hoe weinig mensen weten van financiële producten. “Ik vind dat banken hierover meer voorlichting dienen te geven. Op de lange termijn is het ook in hun belang dat klanten goed geïnformeerd zijn. Zie wat er anders gebeurt: je verliest het vertrouwen. Maar de klant heeft ook een verantwoordelijkheid om zich te verdiepen in het betreffende product. Hij moet op zijn minst snappen wat-ie doet. Ik hoor op tv soms spaarders zeggen dat al hun geld, dat ze in zijn geheel hadden belegd, weg is. En dan denk ik: dat is ook niet slim. Weet je dan niet dat je het moet spreiden? Misschien is het goed om dit soort kennis in het vak maatschappijleer te stoppen, zodat kinderen op de middelbare school al iets opsteken hierover.”
Het is absoluut mogelijk dat nog meer banken omvallen, zegt Kleimeier, de kredietcrisis is nog niet voorbij. “Maar DSB is geen Lehman Brothers en zal geen domino-effect veroorzaken. Klanten van andere Nederlandse banken hoeven zich dan ook geen zorgen te maken. Alle rekeningen tot honderdduizend euro zijn gedekt, en je mag hopen dat de rekeningen waar meer geld op staat, in handen zijn van mensen die er verstand van hebben.”
Joost Pennings, hoogleraar marketing en Alex Investment Bank Professor in Finance “Nee, ik heb de val van DSB niet zien aankomen. Maar terugkijkend heeft de ondergang alles te maken met de dure producten die de bank verkocht. Uiteindelijk stuitte dat op veel verzet van de klanten.” Pennings vindt dat de rol van De Nederlandsche bank in deze affaire goed onderzocht moet worden. “Zij heeft de bankvergunning in 2005 afgegeven. Hoe is die procedure gegaan, hoe is het toezicht verlopen? Het is al een paar keer gebeurd dat er banken over de kop gingen: eind 2005 ging Van der Hoop Bankiers failliet, Fortis kunnen we ons allemaal nog goed herinneren en nu DSB. Steeds is De Nederlandsche Bank daar nauw bij betrokken.”
Strengere controles van en een betere samenwerking tussen de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank kunnen dit soort debacles in de toekomst wellicht voorkomen, denkt hij. Al verwacht Pennings niet dat er nog snel een bank in Nederland het loodje zal leggen. Over wie aan het kortste eind trekt, hoeft hij niet lang na te denken: “De klanten.”
Stefan Straetmans, universitair hoofddocent financiering
“In het voorjaar verscheen Scheringa nog als een soort triomfator in tv-programma’s. De kredietcrisis leek geen vat te hebben op DSB. Of hij minister van Financiën wilde worden? Nu staat hij te boek als een woekeraar. De realiteit is wellicht genuanceerder. Woekerpolissen verkopen is natuurlijk niet in de haak maar ik weet niet of men doelbewust de boel heeft belazerd. Ik vermoed dat de bank uitgaat van de onwetendheid van de klant en zich indekt in de kleine letters. Een algemeen probleem is overigens dat financiële producten zo ingewikkeld zijn geworden dat klanten er niets meer van snappen.
“Het verkopen van woekerpolissen past in het plaatje van een financiële sector die steeds meer door aandeelhouders onder druk wordt gezet om winst te maken en daardoor de grenzen opzoekt. Ik heb wel mijn vraagtekens bij het toezicht door De Nederlandsche Bank (DNB). Was die op de hoogte van de polissen? Had die niet eerder kunnen ingrijpen? En hoe zit het met het toezicht op andere banken? Ik weet zeker dat er verzekeraars zijn die vergelijkbare producten verkopen.
“Het is een klassieke bank run geworden, die enigszins doet denken aan de affaire Fortis, waarbij medewerkers van ABN/Amro verklaringen lekten, met als gevolg dat klanten in korte tijd tientallen miljoenen euro’s van hun rekening haalden. Deden de ABN/Amro-medewerkers dat om hun gram te halen? Nu gaan er stemmen op dat Lakeman zijn oproep deed om een persoonlijke vete met Scheringa uit te vechten.
“Wie volgt? Er zijn tegenwoordig twee opinies. De ene gaat ervan uit dat het ergste achter de rug is. De kredietcrisis is uitgewoed. De andere verwacht nog een tweede crisisronde, in die zin dat de recessie in de nabije toekomst ook de goeie kredieten aanvreet in de kredietportefeuilles van banken. Dat zou voor sommige banken weer tot problemen kunnen leiden en de stabiliteit van het financieel systeem weer in gevaar brengen.. Zelf vermoed ik dat we het ergste hebben gehad.”