“Staat Verzijlbergh beneden? En gaat hij een verklaring afleggen?” Schampere scepsis bij de vier mannen achter de tafel tijdens de persconferentie van woningstichting Servatius, vorige week woensdagmiddag. Leks Verzijlbergh is de vorige directeur, die per 1 oktober de laan uit is gestuurd. En het is inderdaad een bizarre situatie: boven, in het zaaltje op de eerste verdieping van het Van der Valk-hotel in Maastricht, doet interim-directeur Paul Driever uit de doeken waarom de campus in Randwijck niet doorgaat, beneden in de hal vertelt Verzijlbergh aan wie het maar horen wil dat dit echec nooit had plaats gevonden als hij door had kunnen gaan. “Dan waren we nu aan het bouwen geweest.” Twee dagen later laat hij zelfs optekenen dat hij alles in het werk stelt om financiers te vinden zodat de campus alsnog kan worden gebouwd. Dan maar zonder Servatius.
In de nasleep van wat wel eens het grootste bouwdebacle van deze stad zou kunnen worden - een verlies van 60 miljoen voor Servatius, al het grondwerk reeds verricht – overheerst de teleurstelling, maar gaan ook stevige verwijten over tafel. Postema, vicevoorzitter van het college van bestuur van de UM, beschuldigt de corporatie ervan serieuze reken- en beoordelingsfouten te hebben gemaakt; de dit jaar aangetreden directeur Driever van Servatius laat op de persconferentie mismoedig weten dat, nadat het project eenmaal in de problemen was gekomen en de begroting van 165 naar 202 miljoen was opgelopen, de provincie, de stad en de universiteit allemaal betoogden hoe belangrijk de campus was, “maar toen puntje bij paaltje kwam werd dat niet vertaald in investeringsbijdragen”. Wel wilde hij toegeven dat “de UM haar best heeft gedaan”. Maar voldoende was het dus niet.
Op donderdag geeft Postema een resumé van de geschiedenis voor L1-tv en radio. Daar zegt hij dat de UM “regelmatig haar bezorgdheid heeft geuit, het duurde allemaal heel lang, en de keuze voor Calatrava als architect was een controversiële, want die meneer heeft overal ruzie en alle projecten komen veel duurder uit dan was voorzien.” Die visie op Calatrava was “door onze voorzitter, Jo Ritzen, al in een heel vroeg stadium aan toenmalig directeur Verzijlbergh gemeld.”
Die opmerking roept vragen op. Wat is “in een heel vroeg stadium” als Ritzen zich er pas op zijn vroegst in 2003 (hij trad in februari van dat jaar in dienst bij de UM) mee heeft kunnen bemoeien? Calatrava was toen al lang bezig: Servatius koos in de zomer van 2000 voor de beroemde Spaanse architect. Dat feit memoreerde Ritzen zelf in zijn speech van een jaar geleden, op 22 november 2008, toen hij met de commissaris van de koningin (‘gouverneur’) Frissen en de Maastrichtse burgemeester Leers was uitgenodigd om de officiële start van de bouw van de campus luister bij te zetten. De superlatieven waarmee de heren het project (en initiatiefnemer Verzijlbergh) overstelpten, liegen er niet om. Ritzen zei letterlijk: “Groot was de verwondering en bewondering binnen de universiteit” toen Servatius besloot om Santiago Calatrava, “een architect met wereldfaam”, de opdracht te geven. “De eerste plannen (…) werden in april 2001 aan de universiteit gepresenteerd, die de Calatrava-kwaliteiten enthousiast omarmde.” Het gebouw zou “een landmark voor Maastricht en de universiteit” worden.
Dat was precies een jaar geleden. Maar tien maanden later, op 30 september van dit jaar, liet Ritzen zich ten overstaan van de universiteitsraad, die vragen had over de bemoeienis van de UM nu het campusplan in zwaar weer terecht was gekomen, heel anders uit. Wat eerst nog een landmark heette was nu een duur project waar de UM haar vingers niet aan ging branden: het was geen taak van de universiteit “om Maastricht de mooiste stad ter wereld te maken”, zei hij.
Intussen is men bij het bureau van architect Calatrava allerminst gelukkig met de uitspraken van Postema en Ritzen. Projectleider Mike Pfisterer maakte zich al druk over mogelijke schade voor de reputatie van het architectenbureau na het persbericht van Servatius (“Het Calatrava-ontwerp is financieel niet haalbaar”), maar daar was nog sprake van een wat onhandige formulering, gaf Servatius inmiddels toe. Het college van bestuur van de UM drukt zich daarentegen openlijk negatief uit. Het bureau van Calatrava beraadt zich op juridische stappen tegen de UM, zegt Pfisterer desgevraagd. “Als wij in de pers komen gaat dat de hele wereld over. Postema beseft niet wat hij ons voor schade berokkent door dit op tv te zeggen. Het zijn populistische uitspraken, van een niveau dat je niet van een universiteitsbestuurder verwacht, zo laag.”
Blijft de vraag hoe het allemaal zover heeft kunnen komen. Driever wijt de ellende niet aan de economische crisis maar aan eigen falen van zijn corporatie. De campus was een maatje te groot, zegt hij. Voor het precieze antwoord heeft Servatius voor de zomer al het Instituut Financieel Onderzoek (IFO) gevraagd om intern “een forensisch onderzoek” te doen. Bedoeld wordt een feitenonderzoek naar de besluitvorming rond het project; onregelmatigheden worden niet uitgesloten.
Maar het IFO zou nog iets anders doen. Het eerste deel van de opdracht aan het instituut behelst de vraag om onderbouwing te leveren voor de beslissing van de corporatie om het project al dan niet voort te zetten. Oud-directeur Verzijlbergh laat beneden in de hal de brief van het IFO zien waarin die opdracht is verwoord. Hij kreeg de brief omdat hem is gevraagd om mee te werken aan het onderzoek. Verzijlbergh: “Servatius heeft het advies van het IFO dus niet afgewacht. Een zoveelste bewijs dat men niet op rationele gronden beslist.”
Naast de verwijten zijn er de misverstanden. Postema zei vorige week woensdagochtend dat Servatius “zich verplicht” heeft om sowieso ergens een sporthal neer te zetten nu die in de campusvorm niet meer doorgaat. Directeur Driever zegt die middag dat er geen enkele toezegging is maar “dat we er wel iets mee moeten, want we hebben de oude sporthal afgebroken”. Postema zegt een uur later tegen een commissie van de universiteitsraad dat de UM zelf een hal wil laten bouwen, eventueel samen met de gemeente.
Uiteindelijk, meldt Postema per e-mail, komt het allemaal op hetzelfde neer. Er komt een sporthal waar Servatius in ieder geval financieel voor opdraait.