Met 20 miljard euro voor innovatie en onderwijs zou het Nationaal Groeifonds, opgericht in 2020, de Nederlandse economie moeten versterken. Maar de politieke steun voor het fonds lijkt afgebrokkeld. Vorige week heeft demissionair minister Mickey Adriaansens van Economische Zaken (VVD) de vierde subsidieronde uitgesteld, toen de Tweede Kamer weigerde om zich voor het fonds uit te spreken. Al eerder haalden partijen er geld uit voor andere doeleinden, zoals lagere brandstofprijzen.
Wispelturig
Na enige dagen van stilte reageert collegevoorzitter Rianne Letschert van de Universiteit Maastricht vandaag in dagblad NRC op het pauzeren van het fonds. Zij is voorzitter van de adviescommissie die de projectaanvragen beoordeelt.
Ze schat de kans “heel erg klein” dat het fonds überhaupt weer opgestart gaat worden. Daarom beraden de leden zich op hun positie. “De politiek krijgt het stempel wispelturig en onbetrouwbaar, daar willen wij niet bij horen”, zegt Letschert.
Waarom ze niet meteen opstappen? Ze voelen zich verantwoordelijk voor de lopende projecten, zegt ze, want die krijgen het geld gefaseerd uitbetaald en zijn daarbij afhankelijk van tussentijdse beoordelingen. “Daar ligt ook de loyaliteit van ons als commissie.”
Einstein Telescoop
Van de investeringen van het Nationaal Groeifonds profiteren ook het onderwijs en het onderzoek. Zo kende het fonds in 2022 vele miljoenen toe aan onder meer het kweekvlees- en het onderwijsonderzoek aan de Universiteit Maastricht. Ook investeerde men dat jaar 42 miljoen euro in voorbereidend werk voor de Einstein Telescoop.
Daarnaast reserveerde het fonds bijna 900 miljoen euro voor de bouw van dit ondergronds observatorium voor zwaartekrachtsgolven, voor als dit project inderdaad aan Zuid-Limburg wordt toegewezen. Formeel staat dit bedrag momenteel niet ter discussie: de pauzering van de vierde subsidieronde heeft geen betrekking op reserveringen uit eerdere rondes, valt te lezen op de website van het Groeifonds.
Zorgen
Toch klinken er zorgen of de reservering daadwerkelijk toegekend gaat worden, nu de toekomst van het fonds ongewis is. De D66-fractie in de Proviniciale Staten van Limburg stelde gisteren al direct schrijftelijke vragen aan het provinciebestuur over de mogelijke gevolgen voor de Einstein Telescoop. Ook roept de partij het provinciebestuur op om een "luid signaal neer te leggen bij het Rijk en de formerende partijen", omdat het besluit "een serieus en groot risico" voor de economie en het vestigingsklimaat van Limburg zou zijn.
In een brief aan de Tweede Kamer schreef demissionair OCW-minister Robbert Dijkgraaf (D66) eerder deze maand dat "het onmogelijk is om de Einstein Telescoop in Zuid-Limburg te plaatsen" wanneer de reservering niet wordt toegekend. Ook zou het "negatieve effecten" hebben op de "diplomatieke geloofwaardigheid" van Nederland ten opzichte van België en Duitsland, waarmee men samenwerkt aan het miljardenproject.
Dijkgraaf
Overigens zat natuurkundige Robbert Dijkgraaf ook in de adviescommissie van het Nationaal Groeifonds. Hij trad terug toen hij minister van Onderwijs werd. Onlangs schreef hij aan de Tweede Kamer dat de Nederlandse economie tot 2040 negentig miljard euro zou mislopen als het Groeifonds voortijdig zou ophouden.
HOP, Bas Belleman / DV