“Ik ben boos én bang; ik kijk over mijn schouder als ik naar buiten ga”

“Ik ben boos én bang; ik kijk over mijn schouder als ik naar buiten ga”

Een aantal Joodse studenten aan de Universiteit Maastricht voelt zich bedreigd

06-05-2024 · Interview

MAASTRICHT. Sinds de oorlog tussen Hamas en Israël afgelopen oktober uitbrak, laten pro-Palestijnse studenten luid van zich horen, eind maart nog met demonstraties in de faculteitsgebouwen van de Universiteit Maastricht. Voor een deel van de Joodse studenten en medewerkers van de UM ligt dat anders: onder hen leeft angst, over de kwestie spreken ligt gevoelig. “Ik houd me stil, dat is mijn overlevingsinstinct. Ik wil niet lastiggevallen worden.”

Nee, klinkt het vriendelijk maar resoluut aan de andere kant van de lijn. De medewerker wil niet spreken over de aanval van Hamas, de daaropvolgende oorlog, de beroering die deze gebeurtenissen ook aan de Universiteit Maastricht veroorzaken en hoe je daar als Joods lid van de universitaire gemeenschap je weg in vindt. Waarom niet? Ook daar gaat ze liever niet op in.

Het tekent de sfeer onder een deel van de Joodse studenten en medewerkers van de UM: men is terughoudend om te spreken, wil niet openlijk als Joods bekend staan uit angst voor negatieve reacties. Van vier studenten die wel willen praten, doen twee dat dan ook anoniem (hun namen zijn bij de redactie bekend). Een ander vindt het prima dat zijn voornaam gebruikt wordt – “Bram is een heel gewone naam” –, maar zijn achternaam ziet hij liever niet in Observant terug. “Ik wil niet dat dit interview over vijf jaar terugkomt in een sollicitatiegesprek en ik daardoor een baan misloop.”

"Belangrijk dat we ons laten horen"

Toch wil de Nederlandse geneeskundestudent spreken. De Gaza-oorlog heeft de vijandigheid tegenover Joden in Nederland doen toenemen, vertelt hij. “Antisemitisme komt volgens mij vaker uit onbekendheid en onwetendheid voort dan uit haat. We zijn een kleine groep, het is dus heel belangrijk dat we ons laten horen.” Ook studente European Studies Kephi Alkalay – haar vader is Israëli, haar moeder Engels, beiden zijn Joods – stapt over haar vrees heen: “Voor mij zijn de Joodse en Israëlische identiteiten gevormd door de worstelingen en existentiële bedreigingen die we als volk hebben meegemaakt. Er is een collectieve geest van inzet voor een betere, mooiere toekomst, en die staat centraal in mijn Israëlische identiteit.” Ze wil spreken om “deze erfenis van de mensen die voor mij kwamen te eren”.

Bedreigend

De luidruchtige protesten van studentengroep Free Palestine Maastricht (FPM) dragen veel bij aan de angst en het gevoel bedreigd te worden, zeggen de vier. Zo omschreef de groep de bloedige aanval van Hamas op Israël van 7 oktober 2023, die de Gaza-oorlog inluidde, aanvankelijk als een glorieus moment in een vrijheidsstrijd. “Daarmee vier je de moord op Joden”, vindt een student van de faculteit Science and Engineering (FSE). “Dan kun je niet volhouden dat je niet antisemitisch bent. Zulke demonstraties voelen echt bedreigend.” Voor Bram betekent het “dat ik hier in de stad en op de universiteit ieder moment iemand kan tegenkomen die in feite oproept tot het vermoorden van Joden. Dat maakt me boos én angstig; ik kijk over mijn schouder als ik naar buiten ga”.

De aanval van 7 oktober was “een enorme schok” voor hem: “De eerste 24 uur hoorde ik niets van vrienden en familieleden in Israël, wist ik niet of ze veilig waren.” Een derdejaars studente Global Studies uit Frankrijk zegt dat het voelde “alsof ik in mijn hart gestoken werd. Ik heb geen bijzondere band met de staat Israël – ik ben tegen de huidige regering – maar het is wel mijn gemeenschap die werd aangevallen. Dat maakt het ook voor mij bedreigend, ik voel me minder veilig dan voorheen”.

Zwart-wit denken

Wat bijzonder steekt, is de leus From the river to the sea, Palestine will be free. “Dat gaat over het gebied van Jordanië tot de Middellandse Zee, waar Israël ligt. Wie dat scandeert, zegt eigenlijk dat hij de vernietiging van Israël wil”, vindt de FSE-student. “Dan zouden Joden weer niet over hun eigen lot kunnen beschikken.” Alkalay zag de slogan op de laptop van een medestudent staan. “Mijn eerste gedachte? Hij haat me en wil dat Israël, het land waar ik ooit hoop te wonen, niet langer bestaat. Toen ik hem ernaar vroeg, zei hij dat het voor hem een oproep tot medemenselijkheid is. Dat ontroerde me, maar toch voelt het op het oog als een roep om één enkele, Palestijnse staat, die de Israëlische cultuur en de inheemse, Joodse band met het land wil uitwissen. Dat maakt het heel moeilijk om een genuanceerd gesprek te hebben.”

Dat zou ze graag aangaan, zegt ze: ze is uiterst kritisch op de Israëlische regering, die “net zo zwart-wit denkt” als sommige pro-Palestijnse activisten. “We moeten elkaar weer als mensen gaan zien, die er samen uit moeten komen. Ook hier in Maastricht. Maar als je geen contact met elkaar hebt, verdwijnen de nuance en diepgang.”

Lakmoesproef

“Joden hebben recht op een land, maar geen enkele Jood die ik ken, wil wat er nu in Gaza gebeurt”, zegt de studente Global Studies. Toch moeten ook niet-Israëlische Joden zich voortdurend verantwoorden, stelt de FSE-student. “Mensen onderwerpen je aan een lakmoesproef: waar sta je? Ben je een ‘goede’ of een ‘slechte’ Jood? Dat begint onschuldig – ‘Wat vind je ervan?’ – maar wordt al snel: ‘Israël is toch een nazistaat, pleegt toch genocide?’” Bram herkent het en ervaart het als bedreigend. “Ik ben in de eerste plaats Nederlander. En zolang Israël niets doet, zien mensen me ook zo. Maar nu krijg ik voortdurend dat soort vragen. Dit is niet de enige oorlog in de wereld, waarom moet ik me juist voor deze steeds verantwoorden?”

Het maakt hem voorzichtig. Hij draagt niet langer een Davidster aan het kettinkje om zijn hals, maar een chai, een Hebreeuwse letter die de meeste mensen niet kennen, en denkt twee keer na voor hij in gesprekken over zijn Joodse achtergrond begint. Ook de derdejaars Global Studies draagt geen zichtbare Davidster meer. “We willen als Joodse studenten niet lastiggevallen worden”, zegt de FSE-student, die zich daarom steeds vaker stilhoudt als het over Gaza gaat. Hij zucht: “Dat is mijn overlevingsinstinct, anderen zijn moediger. Ik mijd plekken als Tapijn Z, omdat FPM daar huist. Ik ga wel naar college, maar het is moeilijk om bij het UCM of FASoS posters te zien hangen van mensen die Joden hebben vermoord.”

"Ik wil met pro-Palestijnse studenten in gesprek"

Doet de universiteit, die zich neutraal opstelt met betrekking tot de Gazaoorlog, voldoende voor Joodse studenten? Niet helemaal, vindt Bram, die als bestuurslid van de Joodse studentenvereniging IJAR regelmatig met UM-bestuurders spreekt. Hij zou willen dat de UM de zogeheten IHRA-definitie van antisemitisme zou onderschrijven, zoals de Nederlandse regering ook doet. “Ze zeggen dat dat om juridische redenen niet kan, maar bieden geen echt alternatief. Ja, melding maken bij het Complaints Point, maar hoe moet dat zonder definitie bepalen wanneer een slogan of poster antisemitisch is? Bovendien zijn veel studenten te bang om melding te maken omdat dat niet anoniem kan.” Volgens de FSE-student is er met eerdere klachten over uitingen van FPM weinig gebeurd. “Ik zou willen dat de UM echt actie onderneemt tegen groepen die haar regels overtreden. Als openlijke steun aan terreurdaden daar niet onder valt, dan is er een dieper probleem.”

Ook Alkalay zou graag zien dat er meer gebeurt. “Dit is een heel emotionele situatie en de universiteit moet geen partij kiezen – ze moet ruimte maken voor een stevige discussie en diepe emoties een plek geven. Ik denk dat ze dat ook probeert.” Afgelopen dinsdag vond de eerste inhoudelijke bijeenkomst over de Gaza-oorlog plaats, georganiseerd door Studium Generale. De studente Global Studies hoopt dat daarnaast ook de ‘dialoogtafel’ over Gaza alsnog kan doorgaan. Die werd in januari afgelast uit vrees dat de avond verstoord zou worden. “Ik wil met pro-Palestijnse studenten in gesprék. Zodat we niet alleen over de situatie kunnen discussiëren, maar ook elkaars pijn en wens voor vrede kunnen delen.”

Foto: Shutterstock

Tags: Joodse studenten,Universiteit Maastricht,Israel,Palestina,Free Palestine Maastricht

Reacties

Wiebe Nauta

Het is belangrijk dat iedereen zich bewust is van deze gevoelens van angst en onveiligheid bij Joodse studenten en medewerkers. Heel goed daarom dat tijdens het pro-Palestina protest gisteren bij het hoofdgebouw ZEER duidelijk en EXPLICIET stelling werd genomen TEGEN antisemitisme.

Jeanine Boonstra

Mooi stuk, goed geschreven. Triest dat een kleine groep studenten zich angstig voelt alleen omdat ze Joods zijn. Universiteit Maastricht; doe hier iets aan!

Voeg reactie toe

Klik hier voor onze privacyregels

Vanaf januari 2022 plaatst Observant alleen nog reacties van mensen wier naam bekend is bij de redactie.