Letschert is een van de vele genodigden deze middag in Den Haag. Wetenschappers, bestuurders, studenten – van organisaties zoals het Nuffic (internationalisering in het onderwijs) en de studentenvakbond tot de Onderwijsbond en het Centraal Bureau voor de Statistiek – informeren de Kamerleden over het reilen en zeilen aan de universiteiten en hogescholen. Het gaat over de instroom van buitenlandse studenten, Nederlands als onderwijstaal, de gevolgen voor de regio, de stayrate van afgestudeerden en de arbeidsmarkt. In haar pleidooi van een paar minuten herhaalt Letschert de woorden die ze al vaker in de media heeft geuit, ook in maart nog, in een brandbrief namens de UM en andere ‘vertegenwoordigers’ uit Limburg, zoals Zuyd hogeschool, de Provincie Limburg, de Brightlands-campussen en het MKB: Heb oog voor de regio, zorg voor maatwerk.
Bakkers
Een kwart van Limburg grenst aan Nederland, driekwart aan het buitenland, houdt ze de toehoorders voor. “Over grenzen heen kijken is voor ons een vanzelfsprekendheid. Op dit moment is meer dan 60 procent [van de studenten, red.] afkomstig uit een straal van 100 kilometer rondom Maastricht en 65 procent van onze alumni woont en werkt binnen die straal van 100 kilometer.” Een drastische inperking van internationale studenten zal volgens Letschert desastreus uitpakken. “Het zijn niet alleen onze wetenschappers en ondersteunende medewerkers die hun baan kwijtraken, het zijn ook de bakkers, de horeca, de bioscopen, de schoonmakers die dan hun inkomsten verliezen”, zegt ze.
Tel daar de partners in de hele onderwijsketen bij op, het hbo, het mbo, “als de een omvalt, valt de rest mee om. Dan moeten we opnieuw een beroep op u doen, net als bij de sluiting van de mijnen, om onze regio gezond en welvarend te maken.” Haar verhaal sluit ze af met de boodschap dat universiteiten de ruimte moeten krijgen om zelfregie te voeren om zo de internationalisering in balans te houden, en daarbij wordt volgens haar “uiteraard” gekeken naar Nederlandse taalvaardigheden. En ja, ook in Maastricht heeft de groei een maximum bereikt, “ook wij hebben maatregelen nodig”.
Weggegooid
Heeft Letschert het gevoel dat de UM genoeg regionaal maatwerk kan creëren met deze wet, en zo niet, wat heeft ze dan nodig, luidt een van de vragen uit de commissie. De Maastrichtse bestuursvoorzitter maakt zich vooral zorgen over de zogeheten ‘lagere wetgeving’. Neem de toets anderstalig onderwijs. Er komen criteria voor anderstaligheid; wanneer is een Engelstalige studie nog toegestaan? “Hoe gaat die toets uitpakken?” vraagt Letschert zich af.
En, kijkend naar het grotere geheel en de toekomst, stel dat er vanwege de ligging een uitzondering wordt gemaakt voor de UM, “dan nog maak ik me grote zorgen over ons land als geheel. Over een paar jaar kijken we met z’n allen terug en denken we: ‘Wat hebben we weggegooid?’” Duurzaamheidstransities, onderwijs, zorg; Nederland heeft nu nog mensen die ervoor kiezen om hier te studeren en te werken – wat als die niet meer komen, wil ze maar zeggen.
Tweetaligheid
Commissielid Rosanne Hertzberger (NSC) bracht een maand geleden nog een bezoek aan de UM, “een universiteit die heel hard is geïnternationaliseerd”, zegt ze nu. “We zien de rol van de regio, maar we constateren ook dat in Leuven die verengelsing niet of nauwelijks plaats heeft gevonden, en in Aken ook minimaal.” Hoeveel belang hechten ze in Maastricht aan de rol van taal? “Die is belangrijk”, zegt Letschert. “Wij hebben altijd tweetaligheid bevorderd, maar de praktijk is ingewikkeld, dat uit zich bijvoorbeeld in vergaderingen met de medezeggenschap. De staf heeft meer tijd en ruimte nodig om de taal machtig te worden, zowel Engels als Nederlands.” En: “Nu is er voor studenten al een cursus, die is erg vrijblijvend. Maar die zit wel altijd massaal vol.”
De module Social Dutch zal vanaf komend jaar veranderen, liet het UM-Talencentrum desgevraagd deze week al weten aan Observant. Social Dutch is gratis voor alle eerstejaars en tweedejaars bachelor- en masterstudenten. Het niveau van de cursus is de basis, dus vooral luisteren, veel praten, maar nauwelijks lezen en schrijven. En dat laatste zal in de vernieuwde module meer aandacht krijgen. Ook wordt de capaciteit uitgebreid. Wel is er al een hele tijd sprake van een flinke drop-out van zo’n 30 procent. Studenten haken af na een paar sessies Social Dutch omdat ze het toch te veel vinden naast hun studie.
Nederlandse literatuur
Letschert is niet de enige genodigde uit Maastricht. Universitair docent en filosoof René Gabriëls, die zich in opiniestukken in (landelijke) media een fervent tegenstander toont van de volgens hem doorgeschoten verengelsing van het hoger onderwijs, zeker ook aan de UM, herhaalt die boodschap. Hij stipt wederom de waarde aan van het Nederlands als academische taal. Op de vraag wat de gevolgen zijn voor een onderzoeksveld als alles in het Engels plaatsvindt, antwoordt Gabriëls dat “hele onderzoekstakken zijn afgesloten. In mijn faculteit wordt er onderzoek gedaan naar Nederlandse literatuur en de geschiedenis van het Nederlandse gezondheidswezen en wij hebben ook ooit studenten opgeleid om dat te doen. Om dat te onderzoeken, moet je Nederlandse bronnen aanboren. Ook voor onderzoek naar armoede moet je de Nederlandse taal beheersen. Die hele tak verdwijnt.”