“Een bijzondere bijeenkomst voor een bijzonder persoon”, leidt directeur Wim Hupperetz van Centre Céramique het programma in. Of beter, de herdenking, eentje met een soms emotioneel randje. Want ze hadden er veel liever niet gestaan om hun te jong overleden collega en vriend te herdenken, merken verschillende sprekers op. “Het was voor ons allemaal een klotetijd”, vat een van hen het afgelopen jaar bondig samen. Stil is het als Segers’ weduwe Marèl een brief aan haar overleden man voorleest: “Ik schrijf je, Mathieu, in de hoop een brief terug te krijgen.” Op het podium staat prominent zijn portret.
Ze heeft dan al een fragment laten horen uit Café Europa, de podcast over Europese zaken waarvan Segers medepresentator was. Al verzwakt, maar nog hoorbaar vol vuur over zijn grote passie: de geschiedenis van de Europese integratie, die in 1992 een grote boost kreeg met het verdrag van Maastricht.
De Europakenner die Nederland niet verdiende
Dat de herdenking juist hier, op de vierde verdieping van Centre Céramique, plaatsvindt, is dan ook geen toeval. Die biedt naast een mooie blik op de skyline van Maastricht namelijk ook onderdak aan het naar de hoogleraar vernoemde Europa Archief Mathieu Segers, dat vandaag geopend wordt. Het was volgens Bart Stol van Studio Europa Maastricht Segers’ grote wens dat het hier zou komen, “vlakbij zijn geboortehuis, op een steenworp van het Gouvernement [waar het verdrag getekend werd]” en in de buurt van het hotel aan de Maas waar de Europese leiders destijds verbleven. Bekend is de anekdote over hoe een vijftienjarige Segers probeerde daar een glimp van hen op te vangen.
Evenmin toevallig is dat we Segers in een podcast horen; er klinkt deze middag niet alleen lof voor zijn wetenschappelijke werk, maar ook voor de manier waarop hij zich in het publieke debat over Europa mengde. “Mathieu was de Europakenner die Nederland eigenlijk niet verdiende”, zegt de Amsterdamse rechtsfilosofe Tamar de Waal. Het stak hem, herinnert collegevoorzitter Rianne Letschert van de Universiteit Maastricht zich, “dat er in de pers en in politiek Den Haag weinig aandacht was voor wat zich in Brussel afspeelde”.
Met de dood op de hielen
En er is aandacht voor zijn jongste en laatste boek, Europa en het idee uit de toekomst. Het had een Nederlandstalige versie van een eerder Engelstalig boek over de wortels van de Europese integratie moeten worden, vertelt uitgever Mai Spijkers. “Maar gaandeweg besloot Mathieu een ‘hoofdstuk nul’ toe te voegen”, over hoe het idee voor Europese samenwerking ontstond uit de ruïnes van de Eerste Wereldoorlog. “Met de dood op de hielen is eraan gewerkt”, blikt Spijkers terug. “Het was spannend, Mathieu wist dat het einde naderde, wilde dit nog vertellen, maar vroeg zich af of hij het nog voor elkaar zou krijgen.” Hij kreeg de grote lijnen rond, zijn broer en een redacteur rondden het werk af.
Marèl Segers herinnert zich de dag dat het manuscript verstuurd werd. “Op de verjaardag van [dochter] Sofia, precies achttien jaar nadat de drukproeven van je proefschrift op de deurmat vielen. Je bent nu zelf onderdeel van de geschiedenis van de ideeën; iets dat een feit is, maar veel te vroeg.”
Mathieu Segers, Europa en het idee uit de toekomst. Oorsprong en ontstaansgeschiedenis van ons Europa, 1913-1951. | Uitgeverij Prometheus | € 34,99