In het eerste (gezamenlijke) interview na het echec van de ‘fusie’-plannen blijkt dat beide voorzitters nog geen helder antwoord hebben op de vraag waar het is misgegaan. Dat antwoord is evenmin te vinden in de uitgebreide brief met bijlage die ze medio april naar alle betrokken medezeggenschapsorganen hebben gestuurd. Daarin constateren ze kort en bondig dat “principiële dan wel pragmatische redenen” ten grondslag lagen aan het negatieve oordeel over met name het bestuursmodel, de ‘governance’. Die uitkomst wordt “spijtig” gevonden, want “we blijven overtuigd dat de samenwerking tussen beide organisaties zonder bestendiging in een governancevorm kwetsbaarder en persoonsafhankelijker is”. Waarna ze meteen overspringen naar de positieve kant van de medaille: dat alle betrokken organen het niettemin “wenselijk en noodzakelijk” vinden om intensiever samen te gaan werken.
Geen zachte landing
Toch waren er signalen genoeg dat de plannen niet op een zachte landing binnen de UM hoefden te rekenen. Denk aan de februarivergadering van de raad van de Faculty of Health, Medicine and Life sciences FHML (één maand voor die zou stemmen over de bestuurlijke fusie) die vooral draaide om de vraag: waarom doen we dit eigenlijk? Ook in de andere faculteitsraden rezen er begin dit jaar tal van vragen en twijfels. Of de brief van de instituutsdirecteuren van diezelfde FHML (ook in februari) waarin ze hun grote zorgen over de voorgenomen plannen uitten. En al veel eerder, in juni 2025, de bezwaren van de universiteitsraad waar in de ogen van diezelfde raad weinig mee is gedaan. Toch zegt Habibović: “Mijn indruk vóór die laatste vergadering met de U-raad was dat we nog in gesprek konden gaan, dat er nog input zou komen. Ik had dit niet verwacht en ik had het zeker anders gehoopt.”
Helen Mertens, bestuursvoorzitter AZM: “Het vraagt ook lef om samen op pad te gaan"
Foto: website MUMC+
Ook Mertens erkent dat ze in haar AZM “van tevoren wel kritische geluiden hoorde”, maar suggereert dat dat meer met koudwatervrees te maken had: “Het vraagt ook lef om samen op pad te gaan. Bepaalde zaken waren nog niet tot in detail uitgewerkt, zoals de inrichting van de medezeggenschap.”
Supercomplex
Een belangrijke vraag aan beide bestuurders: hebben ze voldoende in het werk gesteld om nut en noodzaak van deze “supercomplexe” (Mertens) en “meest ingrijpende organisatiewijziging ooit” (Habibović) binnen de twee instellingen uit te leggen en de mensen ervan te overtuigen? In de twee instellingen is daar veel kritiek op. Want door de vertrouwelijkheid van allerhande vergaderingen en bijeenkomsten hoorde de twee gemeenschappen twee jaar lang niet veel meer dan wat algemeenheden over al het moois dat de integratie zou brengen. De universiteitsraad schreef afgelopen maart in een brief - waarin men de unanieme tegenstem verdedigde - dat velen in de universitaire gemeenschap door dat beleid van gesloten deuren “niet het gevoel hebben dat ze adequaat zijn geïnformeerd of een waardevolle bijdrage hebben kunnen leveren”.
Een extra complicerende factor was dat de achterliggende motieven voor de ‘fusie’ niet allemaal even helder over het voetlicht kwamen. Daar was over nagedacht, blijkt nu. Want ja, het hele plan hing in hoge mate samen met de bedreigingen die de bestuurders op zich af zagen komen: bezuinigingen op de zorg, de academische status van het ziekenhuis die niet vanzelfsprekend is, of de internationalisering van het onderwijs die de afgelopen jaren flink onder druk stond. Samen zou men die bedreigingen veel beter het hoofd kunnen bieden. Maar het project werd hoofdzakelijk ‘verkocht’ door te wijzen op alle wetenschappelijke en maatschappelijke voordelen die samenwerking zou bieden. Vooral het positieve verhaal dus, niet het defensieve. Mertens ontkent dat het alleen daarom ging: “Het is wel genoemd, we hebben gezegd dat het belangrijk was voor de bestaanszekerheid.” Habibović: “Maar je wilt mensen ook niet laten verkrampen door rampscenario’s. Je wilt laten zien dat je samen sterker bent, je wilt niet de boodschap geven dat we apart zwak zouden zijn. Niet naar binnen en niet naar buiten. Je wilt mensen enthousiasmeren door de potentie te laten zien. Dan ga je niet alleen de risico’s benadrukken. Maar”, zegt ze nu, “misschien hadden we dat explicieter moeten maken”.
Heet hangijzer
In de brief aan de medezeggenschapsorganen leggen de twee bestuurders uit hoe de discussies over het bestuursmodel, het hete hangijzer, verliepen en vooral ook waarom die achter gesloten deuren plaatsvonden: het was “een moeilijke puzzel om alle belangen te verenigen, het zoeken naar een gemene deler en compromissen is een delicaat proces met veel dynamiek waardoor het nodig is eerst intern draagvlak te creëren en een doordacht voorstel te maken, alvorens dit in de openbaarheid te brengen”.
Dat interne draagvlak bleek uiteindelijk echter veel brozer dan deze bestuurders voorzagen; was het dan niet verstandiger geweest om de universitaire gemeenschap als geheel er eerder bij te betrekken? Habibović ziet dat anders: “Wij staan voor openheid en dialoog, en als we een plan breder kunnen delen dan doen we dat. Maar er moet wel iets zijn om over te praten. Het was een heel complex proces, je bent met twee besturen, twee belangen, op elk thema moesten we onderhandelen: wordt het een juridische fusie, een bestuurlijke integratie, wat is de rol van de voorzitter. We hebben alles doorgeakkerd. We hebben steeds gekeken wat het beste is voor de UM en het ziekenhuis, we hebben elkaar goed leren kennen.”
Processie van Echternach
En dat laatste geeft Mertens en Habibović meer dan genoeg vertrouwen om in ieder geval de inhoudelijke samenwerking tussen beide instellingen met volle vaart voort te willen zetten. Ook al was het adagium tot nu toe steeds dat alleen een bestuurlijke integratie dat proces veilig zou stellen; zonder dat bleef het allemaal te vrijblijvend, te veel afhankelijk van personen en hun onderlinge relatie, beklemtoonde Habibović’ voorganger Rianne Letschert meermalen. Mertens ziet het “als de processie van Echternach: twee stappen vooruit, een achteruit”, en dan maar zonder nieuwe governancestructuur. Die inhoudelijke samenwerking wordt zo belangrijk gevonden dat ze de bestuurlijke contacten op de huidige voet gaan doorzetten: college van bestuur UM aan de ene kant, raad van bestuur AZM aan de andere gaan “niet wekelijks maar wel frequent samen vergaderen”, klinkt het. Hoe jammer ze het ook vinden, zegt Habibović: “Nu duurt alles langer, je hebt twee besturen, twee medezeggenschapsorganen, twee raden van toezicht.”
Klemtoon
Tot slot: de bijlage van de brief van de twee bestuursvoorzitters aan de medezeggenschapsorganen eindigt met een opmerkelijke alinea. Er is, klinkt het daarin nog altijd zelfbewust, de afgelopen tweeëneenhalf jaar volop ruimte geweest voor” input” en “meedenken” vanuit “de diverse niveaus en de medezeggenschap”. Toch lijkt de klemtoon in de allerlaatste zin net even iets anders te liggen. Daarin beloven ze dat “in alle openheid de dialoog zal worden gevoerd met de gemeenschappen en de medezeggenschap van beide organisaties”.